Yün lifinin yüzeyi, mikroskop altında çatı kiremitleri gibi üst üste dizilmiş küçük pullarla kaplıdır. Islak, sıcak ve alkali ortamda yün lifleri birbirine sürtündüğünde bu pullar birbirine geçerek kilitlenir ve geri ayrılmaz. Sonuç, sıkışmış, çekmiş ve sertleşmiş bir yapıdır: keçeleşme. Özet: keçeleşme geri döndürülemez; önlemenin yolu ıslak yünde mekanik hareketi, ısıyı ve alkaliyi azaltmaktır.
Keçeleşmeyi tetikleyen dört etken
- Nem: Islak yünün pulları açılır ve hareket kabiliyeti artar.
- Isı: Sıcak su lifleri yumuşatır ve genleştirir.
- Alkali: Pulların açılmasını artırır; sabun ve bazik deterjanlar keçeleşmeyi hızlandırır.
- Mekanik hareket: Sürtünme, ovma, çalkalama ve santrifüj.
Bu dört etkenden biri bile en aza indirildiğinde keçeleşme riski belirgin şekilde düşer.
Nerelerde görülür?
- Yün halılar: Özellikle uzun havlı (shaggy, Fas tipi) ve gevşek bükümlü yün halılar; ıslakken ovulan bölgeler.
- Yün battaniyeler ve yorganlar: Makinede sıcak yıkama sonrası küçülme ve sertleşme.
- Yün kazaklar: Klasik "kazak küçüldü" sorunu.
- Kilimler: Kenar ve saçaklarda.
Önleme
- Yünü yıkarken ılık (30 °C'yi aşmayan) su kullanın.
- Nötr veya hafif asidik, yüne uygun ürünler seçin; bkz. yün halı.
- Islak yünü ovmayın, hav yönünde ve yumuşak hareketlerle çalışın.
- Su sıcaklığını işlem boyunca ani değiştirmeyin.
- Makinede "yün" programını ve düşük devirli sıkmayı kullanın; etiketteki simgelere uyun. Bkz. yıkama simgeleri.
- Kurutma makinesinden kaçının.
Sık Sorulan Sorular
Keçeleşmiş yün düzelir mi?
Hayır. Saç kremi gibi yumuşatıcılar kumaşı biraz gevşetebilir ama kilitlenmiş pullar ayrılmaz.
Halımda keçeleşmiş bölgeler var.
Bu bölgeler genellikle ıslakken ovulmuş veya idrar gibi alkali sıvılara maruz kalmış alanlardır; kalıcıdır.
Yün yorgan yıkanır mı?
Etiket izin veriyorsa yün programında; aksi halde profesyonel temizlik önerilir. Bkz. yorgan ve battaniye.
