Bir halının rengi, üretim sürecinin farklı aşamalarında verilebilir. Rengin ne zaman ve nasıl verildiği; halının güneşe, suya, temizlik kimyasallarına ve lekelere karşı nasıl davranacağını belirler. Özet: çözelti boyalı halılar rengini en iyi koruyanlardır; baskılı ve parça boyalı halılarda boya yüzeye yakın olduğu için solma, akma ve ağartıcı hasarı riski daha yüksektir.
Boyama yöntemleri
| Yöntem | Nasıl yapılır? | Renk dayanımı | Not |
|---|---|---|---|
| Çözelti boyama | Pigment, lif üretilmeden eriyik polimere katılır | Çok yüksek | Polipropilen ve bazı naylonlar; ağartıcıya bile dayanıklı olabilir |
| Elyaf (stok) boyama | Lifler iplik yapılmadan önce boyanır | Yüksek | Yün ve karışımlarda |
| İplik boyama | İplik çile veya bobin halinde boyanır | Yüksek | Desenli dokumalarda yaygın |
| Parça boyama | Halı üretildikten sonra bütün olarak boyanır | Orta | Tek renkli tafting halılar |
| Baskı | Desen yüzeye boya ile basılır | Orta-düşük | Boya hav ucunda yoğun; aşınma ve solma görünür |
| Uzay (space) boyama | İplik boyunca farklı renk bölgeleri | Değişken | Melanj efektli halılar |
Boya sınıfları ve lifler
- Asit boyalar: Yün, ipek ve naylon; asidik ortamda bağlanır, alkali ortamda akmaya yatkındır. Gıda boyaları da benzer davranır; bkz. gıda boyası lekesi.
- Dispers boyalar: Polyester; lifin içine yerleşir, haslığı genellikle iyidir.
- Reaktif boyalar: Pamuk ve viskon; life kimyasal bağla bağlanır.
- Doğal (kök) boyalar: El dokuma halılarda; haslıkları ustalığa ve mordanlamaya bağlıdır.
Temizlik açısından
- Her halıda, özellikle baskılı, parça boyalı ve el dokuma halılarda, renk haslığı testi yapın.
- Asit boyalı yün ve naylonda alkali ürünleri ve yüksek sıcaklığı sınırlayın; asidik durulama yapın.
- Baskılı halılarda agresif ajitasyon ve oksitleyicilerden kaçının; boya yüzeydedir.
- Çözelti boyalı polipropilen halılarda bile taban ve kenar iplikleri farklı boyalı olabilir; dikkat edin.
Profesyonel not Bir halının çözelti boyalı olup olmadığını anlamak için ipliğin kesitine bakılır: rengin lifin tamamına eşit dağılmış olması çözelti boyamayı, yalnızca dış yüzeyde olması ise sonradan boyamayı gösterir. Bu bilgi, ağartıcı lekesi ve renk düzeltme kararlarında önemlidir. Bkz. renk düzeltme.
Sık Sorulan Sorular
Baskılı halı yıkanır mı?
Evet, ama renk testi ve düşük mekanik etki ile; solma ve akma riski diğerlerinden yüksektir.
Çözelti boyalı halı solar mı?
Çok az; ancak lifin kendisi uzun UV'de zayıflayabilir.
Doğal boyalar akar mı?
İyi yapılmış doğal boyalar genellikle haslıklıdır; bazı geleneksel ve düşük kaliteli boyamalar akabilir.
